ได้อย่าง เสียอย่าง รู้ไว้ก่อนเจ็บตัว

จะรักษาอย่างไร ก็แล้วแต่หมอ

ได้ยินมาประจำ แทบทุกครั้งที่ให้คำแนะนำในการรักษา

ก็ใช่ครับ ถ้าการรักษานั้นไม่มีทางเลือก การรักษาก็คงต้องแล้วแต่หมอ

แต่ถ้าเมื่อใด การรักษาเกิดมีทางเลือก
จะให้หมอรักษาอย่างไร ก็ต้องแล้วแต่คนไข้หละครับ

ที่มาของเรื่องนี้ เกิดจากนักเรียนแพทย์ คุณหมอน้อยวางแผนการรักษาสตรีอายุ 42 ปี มาด้วยเรื่องประจำเดือนมามากผิดปกติ ผลการตรวจพบว่าเป็นเนื้องอกมดลูก ท่านวางแผนจะตัดทั้งมดลูกพร้อมทั้งรังไข่ 2 ข้าง ด้วยเหตุผลว่ามดลูกมันเป็นเนื้องอก ส่วนรังไข่อายุมากแล้วเก็บไว้ไม่มีประโยชน์

จึงต้องมาทบทวนการวางแผนการรักษากันใหม่ เพราะปัญหาของคนไข้รายนี้ มีทางเลือกในการรักษาหลายอย่าง มาดูกันว่าเนื้องอกมดลูกที่สตรีเป็นกันเยอะแยะ มีแนวทางอะไรให้เลือกบ้าง

1. ทางเลือกแรก ระหว่างการให้ยาระงับอาการ ลดการเสียเลือดประจำเดือน หรือ การผ่าตัด จะเลือกอย่างไรดี ก็ต้องพิจารณาข้อดี ข้อเสีย ของแต่ละวิธี

การให้ยา ข้อดีที่ชัดเจน คือ ไม่ต้องเจ็บตัว ความเสี่ยงจากการผ่าตัดใหญ่น้อยกว่า ไม่ต้องหยุดงาน ทำมาหากินได้ตามปกติ แต่ของดีอย่างเดียวไม่มีในโลก การให้ยาเป็นแค่ระงับอาการ แต่ไม่สามารถทำให้เนื้องอกหายไป จึงต้องคอยมาติดตามการรักษาเป็นระยะๆ เพื่อติดตามดูว่าเนื้องอกจะมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไร การใช้ยานี้ก็ต้องติดตามกันนานแม้จะหมดประจำเดือนไปแล้วก็ตาม 

ส่วนการผ่าตัดก็ตรงกันข้ามกับการให้ยา คือ กำจัดก้อนเนื้องอกออกได้ เรื่องจบไม่เยิ่นเย้อเหมือนการใช้ยา แต่ต้องเจ็บตัว เสี่ยงจากการผ่าตัด  หยุดงาน ค่าใช้จ่ายมาก 

กรณีที่คนไข้ขอเลือกวิธีการผ่าตัด ก็ต้องมาดูต่อว่าเนื้องอกมดลูกมีการผ่าตัดแบบไหน ซึ่งก็มี 2 แบบ

2.ทางเลือกที่จะผ่าตัดก็มี 2 ทางหลัก  คือ ตัดเอาก้อนออก แต่เก็บมดลูกไว้ หรือจะตัดออกทั้งก้อนทั้งมดลูกพร้อมกัน จะเลือกอย่างไรก็ต้องพิจารณาข้อดี ข้อเสีย ของการผ่าตัดแต่ละอย่าง

การตัดเฉพาะก้อนออก เก็บมดลูกไว้ ข้อดีก็คือ หลังผ่าตัดยังมีประจำเดือนตามปกติ ยังมีโอกาสจะมีลูกได้ แต่ข้อเสีย คือ เนื้องอกอาจจะเกิดขึ้นมาใหม่ได้ โอกาสประมาณ 3-4 ใน 10 คน ซึ่งอาจจะต้องมาผ่าอีกรอบ 

ส่วนการตัดออกทั้งเนื้องอกทั้งมดลูกก็ตรงกันข้าม ข้อดี คือ หายขาด ข้อเสียก็คือไม่มีประจำเดือน มีลูกเองไม่ได้ (ต้องหาคนอุ้มบุญ) 

กรณีที่คนไข้ขอเลือกการตัดทั้งมดลูก ทั้งเนื้องอกออก ขั้นต่อไปก็ คือ เรื่องของแถมหละ

3. ของแถม คือ การตัดรังไข่ไปพร้อมกับการตัดมดลูกไปซะเลย ไหนๆก็ถูกผ่าแล้ว เจ็บ จ่าย เสี่ยงทีเดียว ที่ว่าของแถมเพราะรังไข่ปกติ ไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องอะไรกับปัญหาคนไข้คนนี้เลย ทางเลือกนี้ก็ต้องทำเช่นเดียวกับ 2 ตอนแรก (ใช้ยาหรือ ผ่า ถ้าผ่าจะผ่าเฉพาะเนื้องอกหรือทั้งหมด) 

การตัดรังไข่ออกก็มีข้อดี คือ ตัดปัญหาเรื่องอะไรงอกขึ้นมาอีก จบถาวร แต่ก็มีข้อเสียคือไม่มีฮอร์โมนแล้ว หลังผ่าตัดก็จะเป็นสตรีวัยทอง บางรายก็ต้องใช้ฮอร์โมนทดแทน เพื่อให้สภาพฮอร์โมนไม่ต่างจากคนวัยเดียวกัน 

แต่ถ้าเก็บรังไข่ไว้ ข้อดีก็ยังมีฮอร์โมนอยู่ แต่ก็มีข้อเสียคืออาจจะมีเนื้องงอกที่รังไข่ภายหลังได้ โอกาสไม่มากไม่น้อย 1 ใน 400 คน แม้แต่เรื่องของแถมนี่ ก็ได้อย่าง เสียอย่าง

การวางแผนการรักษาโดยเฉพาะการผ่าตัดเป็นเรื่องใหญ่สำหรับสตรีนะครับ การตัดมดลูกหรือรังไข่ไปแล้ว ตัดแล้วก็แล้วกัน จะเอามาคืนกลับเป็นไปไม่ได้  จึงควรอธิบายแต่ละทางเลือกให้ชัดเจน ให็โอกาสสอบถามข้อสงสัย และให้เวลาในการตัดสินใจ เพื่อที่จะมีโอกาสปรึกษาครอบครัวและคนรอบข้าง เพราะแต่ละวิธี ย่อมมีทั้งข้อดีและข้อเสีย ไม่มีการรักษาวิธีไหนดีไปหมดไร้ข้อเสีย ทีสำคัญ คนที่จะได้รับผลดี และ ผลเสีย ของการรักษาแต่ละอย่าง คือ ตัวคนไข้เอง หาใช่ตัวหมอไม่

ผมจึงได้ให้คำแนะนำกับว่าที่คุณหมอว่า อย่าไปคิดแทนคนไข้ หรือถือวิสาสะจัดการคนไข้ ตามคิดความเชื่อส่วนตัวของหมอเลยครับ โอกาสผิดมากกว่าถูก เพราะคนไข้สตรีมีเรื่องที่ต้องพิจารณา เกินว่าเรื่องทางการแพทย์อย่างเดียว บทบาทของหมอจึงเพียงช่วยให้ข้อมูล เพื่อร่วมกันวางแผนหาทางเลือกที่ดีและ เหมาะสมกับคนไข้ของเราดีกว่า 

ดังนั้น การช่วยคนไข้คิด มันง่ายกว่าการไปคิดแทนคนไข้เยอะเลยครับ เอาเวลาไปทำให้ดีที่สุดตามการตัดสินใจของคนไข้ดีกว่า

Life is all about choices, choose wisely or live the rest of your life in regret.